Achtergrond en relevantie

Arnhem wil de komende 14 jaar ruim 16.000 woningen bouwen. Een groot deel daarvan komt in drie gebiedsontwikkelingen: Rijnpark, Schaapsdrift en Laarkwartier, samen ruim 1,1 miljoen m² nieuwbouw. Rijnpark is veruit de grootste: een binnenstedelijk bedrijventerrein van circa 70 hectare wordt een wijk met ongeveer 7.000 woningen, waarvoor 180.000 m² aan gebouwen wordt gesloopt. Tegelijk heeft de gemeente scherpe doelen. In 2030 wil Arnhem minimaal 50% circulair bouwen, en in 2034 moeten de milieu-impact en CO₂-uitstoot per nieuwe woning gehalveerd zijn ten opzichte van 1990. Die doelen haal je niet met traditionele bouwmethoden. De vraag is dus hoeveel van het benodigde materiaal al in de stad aanwezig is, in de gebouwen die de komende jaren verdwijnen.

Onderzoeksvraag

Welke bouwmaterialen komen tot 2035 vrij uit sloop in Arnhem, hoeveel van de materiaalvraag in Rijnpark, Schaapsdrift en Laarkwartier kunnen ze dekken, en wat levert hergebruik op aan CO₂-reductie?

Methode

We gebruikten het Structural Urban Mining Model. Voor de gehele stad hebben we sloopprognoses naar de periode 2025-2035 vertaald, goed voor circa 305.000 m² sloop. De nieuwbouwplannen hebben we met gebouwprofielen vertaald naar materiaalhoeveelheden en CO₂-impact, in drie scenario’s: business-as-usual, transformatie en biobased. Daarnaast brachten we de materialen in de openbare ruimte van Rijnpark in kaart. 

Belangrijkste inzichten

• Bij traditioneel bouwen vragen de drie gebieden samen 1,33 miljoen ton nieuw materiaal, goed voor circa 0,4 miljoen ton CO₂. Ruim 1 miljoen ton daarvan is beton.
• Uit sloop komt 87,5 kton aan direct herbruikbare bouwproducten vrij. Hergebruik daarvan voorkomt 15,7 kton CO₂, zo’n 3 à 4% van de totale uitstoot.
• Beton levert de massa, maar baksteen en staal leveren per kilo de meeste klimaatwinst. In Rijnpark komt meer dan de helft van de CO₂-besparing uit hergebruikt staal, terwijl het qua gewicht een klein aandeel is.
• Elk gebied heeft een eigen materiaalprofiel. Het bedrijventerrein Rijnpark levert vooral beton en staal, de rest van de stad vooral baksteen. In Schaapsdrift komt zelfs meer baksteen vrij dan de nieuwbouw nodig heeft.
• Biobased bouwen verlaagt de CO₂-uitstoot met 22 tot 26% ten opzichte van traditioneel bouwen. 
• De openbare ruimte van Rijnpark levert nog eens ruim 90 kton aan asfalt, betonstraatstenen en betonplaten, die direct terug kunnen in een latere fase van het gebied.

Aanbevelingen

• De gemeente Arnhem kan een CO₂-budget vaststellen voor de bouwopgave, MKI zwaar laten wegen in aanbestedingen en zelf als eerste klant optreden voor hergebruikte materialen. Circulair slopen vraagt Arnhem al uit; de winst zit in het consequent doen, bij elk project.
• Ontwikkelaars, architecten en aannemers kunnen ontwerpen met wat er al is. Dat betekent vroeg weten welke materialen vrijkomen, samen met de sloper beoordelen wat herbruikbaar is, en ontwerpmaten afstemmen op bijvoorbeeld tweedehands kanaalplaten. Prinsenhof in Arnhem laat zien dat dit werkt: 594 kanaalplaten kregen daar een tweede leven.
• In Rijnpark kan de gemeente direct sturen, omdat zij de openbare ruimte zelf beheert. Met een materialendepot gaan bestrating en betonplaten van fase 1 naar fase 2, en door het beeldkwaliteitsplan daarop af te stemmen wordt hergebruik het uitgangspunt.
• Hergebruik alleen haalt de klimaatdoelen niet. Biobased bouwen, renovatie en compacter bouwen leveren meer op, en horen in elke gebiedsontwikkeling op tafel te liggen.

‍